Çocukların dili yetişkinlerinkinden farklıdır. Dört yaşındaki bir çocuk "kaygılıyım" demez; sabahları kreşin kapısında annesinin bacağına sarılır. Dokuz yaşındaki bir çocuk "dikkatimi toplayamıyorum" demez; ödevlerini yarım bırakır, sırada kıpır kıpır oturur. On beş yaşındaki bir genç "mutsuzum" demez; odasının kapısını kapatır, yemeğe çıkmaz, eski arkadaşlarını aramaz olur. Çocuk ve ergen psikiyatristinin işi, bu sessiz dili çözmek ve aileyle birlikte çocuğun ihtiyacına uygun bir yol bulmaktır.
İzmir Çocuk Psikiyatristi sayfasında, çocuklar ve gençler için en sık başvurulan dört başlığı bulabilirsiniz.
Dört başlık, kısaca
Otizm spektrum bozukluğu: Göz teması, ortak dikkat, konuşma ve oyun becerilerinde erken yaşta fark edilen farklılıklarla kendini gösterir. Yoğun ve erken başlayan eğitim, çocuğun ilerlemesinde belirleyicidir.
Çocuklarda dikkat eksikliği ve hiperaktivite: Dikkatini sürdürmekte, yerinde durmakta ve kendini frenlemekte yaşıtlarından belirgin biçimde fazla zorlanan çocukları kapsar. Anne baba eğitimi, öğretmenle iş birliği ve uygun görülürse ilaç birlikte planlanır.
Çocuklarda kaygı ve okul korkusu: Anneden ayrılamama, okula gitmekte direnme, yeni ortamlardan kaçınma ve gece korkuları bu başlıkta ele alınır. Oyunla desteklenen terapiler ve aile rehberliği ilk adımdır.
Ergen depresyonu: Gencin haftalarca içine kapanması, öfkelenmesi ve sevdiği uğraşlardan vazgeçmesiyle fark edilir. Gençle baş başa yapılan görüşmeler ve mahremiyete saygı bu çalışmanın temel taşlarıdır.
Ne zaman başvurmalı?
- İki yaşına geldiği hâlde kelime kullanmıyor, adıyla seslenildiğinde dönmüyorsa
- Öğretmeninden neredeyse her hafta dikkat ya da davranışla ilgili not geliyorsa
- Okul sabahları karın ağrısı, kusma ya da ağlama nöbetleri tekrar ediyorsa
- Altını yeniden ıslatma, parmak emme gibi gerilemeler başladıysa
- Ergen genç haftalardır mutsuz, öfkeli ya da arkadaşlarından kopmuşsa
- Sınıfta yalnız kalıyor, dışlandığını ya da zorbalığa uğradığını anlatıyorsa
- Kendine zarar verdiğinden ya da ölümden söz ettiğinden kaygılanıyorsanız
Son durumda randevu beklemeyin; 112 ile görüşün ya da bir hastanenin acil bölümüne başvurun.
Değerlendirme adım adım
Anne babayla tanışma. İlk randevuyu çoğunlukla çocuk olmadan yapıyoruz. Gebelikten bugüne gelişim basamaklarını, sağlık öyküsünü, ailedeki değişiklikleri, kardeş ilişkilerini ve sizi buraya getiren gözlemleri dinliyoruz.
Çocukla tanışma. Bir sonraki görüşmede çocukla bir araya geliyoruz. Küçüklerle yerde oyun oynayarak, resim yaparak; gençlerle ise sohbet ederek ve görüşmenin bir kısmını baş başa geçirerek tanışıyoruz.
Okulun gözü. Siz uygun görürseniz öğretmen ve rehber öğretmenle konuşuyor, ölçek formları aracılığıyla çocuğun sınıftaki hâlini öğreniyoruz.
Ek değerlendirmeler. Gerekiyorsa gelişim ya da zekâ testi, dikkat değerlendirmesi, işitme muayenesi ya da başka bir branşın görüşü istiyoruz.
Geri bildirim. Tüm bu bilgileri bir araya getirdikten sonra aileyle oturup ne düşündüğümüzü, neden düşündüğümüzü ve nasıl bir yol önerdiğimizi açıkça anlatıyoruz.
Tedavinin ortakları
Bir çocuğun değişimi, onu çevreleyen yetişkinlerin desteğiyle mümkün olur. Bu yüzden anne babalarla düzenli aralıklarla görüşüyor, evde denenebilecek somut önerileri birlikte belirliyor, neyin işe yarayıp neyin yaramadığını konuşuyoruz. Öğretmenle kurulan iletişim, okulda da aynı dilin konuşulmasını sağlar; bu iletişim her zaman ailenin bilgisi ve onayıyla yürür.
Kullandığımız yöntemler çocuğa göre değişir: Anne baba eğitimi, oyunla desteklenen terapiler, özel eğitim yönlendirmesi ve gerektiğinde ilaç. İlaç konuştuğumuz her durumda neden önerdiğimizi, ne beklediğimizi, hangi yan etkilere dikkat edileceğini ve kontrollerin hangi sıklıkta yapılacağını ayrıntılı olarak anlatıyoruz.
Kardeşler ve aile düzeni
Bir çocuğun zorlandığı dönemlerde ailenin bütün dikkati ona yönelebilir; bu da kardeşlerin kendini geri planda hissetmesine yol açar. Görüşmelerde kardeşlerin ihtiyaçlarını da konuşuyor, evde herkes için adil bir düzen kurmanın yollarını birlikte arıyoruz.
Uzun dönem izlem
Çocukluk çağında başlayan bazı durumlar, örneğin dikkat eksikliği ve otizm, yıllar içinde farklı ihtiyaçlar doğurur. Okula başlama, ortaokula geçiş ve ergenlik gibi dönemlerde planı yeniden gözden geçiriyor, çocuğun büyüdükçe değişen ihtiyaçlarına göre güncelliyoruz. Her dönemde aileye neyin değiştiğini açıkça anlatıyoruz.
Gençlerle güven
Ergen bir gencin bize açılması için, anlattıklarının odada kalacağına güvenmesi gerekir. Bu yüzden ilk görüşmede mahremiyetin kurallarını hem gençle hem aileyle birlikte konuşuyoruz: Gencin söyledikleri aileye taşınmaz; yalnızca can güvenliği ciddi risk altındaysa aile haberdar edilir ve bu da önce gençle konuşularak yapılır. Kararlara katılan bir genç, tedaviyi de daha çok sahiplenir.
Randevu öncesi küçük hatırlatmalar
İlk görüşmeye gelirken çocuğunuzun karnelerini, öğretmen notlarını, daha önce yapılmış test ve raporları getirmeniz işimizi kolaylaştırır. Çocuğunuza bu ziyareti "duygular ve davranışlar hakkında konuşan bir doktorla tanışacağız" gibi sakin bir cümleyle anlatabilirsiniz. Anne ve babanın birlikte gelmesi, çocuğun hikâyesini daha bütün görmemizi sağlar.
Sık sorulanlar
İlk randevuya çocuğumu da getirmeli miyim?
Genellikle hayır; ilk görüşmeyi anne babayla yapıp çocukla tanışmayı ikinci randevuya bırakıyoruz.
Değerlendirmenin tamamlanması ne kadar sürer?
Konuya göre değişmekle birlikte, çoğu ailede iki ya da üç görüşmenin sonunda net bir tablo ortaya çıkar.
Çocuklara verilen ilaçlar zararlı mı?
Çocuk yaşta kullanımı uygun bulunmuş ilaçlar, doğru dozda ve düzenli kontrolle güvenle kullanılır.
Okul bu süreçten haberdar olmak zorunda mı?
Hayır. Okulla yalnızca sizin onayınızla ve çocuğunuzun yararına olduğunda iletişim kurarız.
