Panik Atak

Panik atak, ortada gerçek bir tehlike yokken aniden başlayan, birkaç dakika içinde doruğa ulaşan ve genellikle yarım saat içinde geçen yoğun bir korku ve bedensel alarm hâlidir. Atak sırasında kişi kalp krizi geçirdiğini, boğulacağını ya da aklını kaybedeceğini düşünebilir. Panik ataklar tekrarlayıp kişinin hayatını kısıtlamaya başladığında panik bozukluktan söz edilir. Umut verici olan şu ki panik bozukluk, tedaviye yanıtı en yüksek ruhsal sorunlar arasında yer alır.

Panik atak sırasında neler yaşanır?

Atak genellikle uyarı vermeden başlar. En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Kalbin hızla ve güçlü çarpması
• Nefes alamama ya da boğuluyormuş gibi hissetme
• Göğüste baskı, daralma
• Ani terleme, ellerde titreme, ürperme ya da yüze ateş basması
• Baş dönmesi, dengesizlik, bayılacak gibi olma
• Uyuşma ve karıncalanma
• Mide bulantısı
• Gerçeklikten kopmuş gibi hissetme
• Ölme, kontrolü kaybetme ya da delirme korkusu

Panik atak neden olur?

Panik atak, beynin tehlike algılama sisteminin yanlış bir alarm vermesidir. Bu alarm, bedendeki sıradan bir duyumla, örneğin biraz hızlanan kalp atışıyla ya da hafif bir baş dönmesiyle tetiklenebilir. Kişi bu duyumu tehlikeli olarak yorumladığında kaygı artar, kaygı bedensel belirtileri artırır ve kısa sürede bir kısır döngü oluşur. Genetik yatkınlık, uzun süren stres, uykusuzluk, kafein ve uyarıcı madde kullanımı ile önemli yaşam değişiklikleri bu döngüye zemin hazırlayabilir.

Kalp krizi mi, panik atak mı?

İlk kez göğüs ağrısı ve çarpıntı yaşayan herkesin önce bedensel açıdan değerlendirilmesi gerekir. Kalp ritim bozukluğu, tiroit hastalıkları, astım ve düşük kan şekeri benzer belirtilere yol açabilir. Tetkikler normal çıktığında ve belirtiler tipik bir korku dalgası şeklinde gelip geçtiğinde panik atak düşünülür. Panik atak kalbe zarar vermez; ama atağın ne olduğunu bilmemek korkuyu büyütür. Bu yüzden ilk adım, yaşananın adını doğru koymaktır.

Panik bozukluk nasıl gelişir?

Tek bir panik atak geçiren herkes panik bozukluk yaşamaz. Panik bozuklukta ataklar tekrarlar ve kişi yeni bir atak korkusuyla davranışlarını değiştirmeye başlar: Atak geçirdiği yerlere gitmez, yalnız kalmaktan kaçınır, sürekli yanında su ve ilaç taşır, egzersiz yapmayı bırakır. Kaçınma alanı genişledikçe kişi evden çıkmakta zorlanabilir. Bu tabloya agorafobi denir ve erken tedaviyle önlenebilir.

Muayenede neler yapılır?

Görüşmede ilk atağın nasıl başladığı, atakların sıklığı, hangi durumlarda ortaya çıktığı, nelerden kaçınıldığı ve günlük yaşamın ne ölçüde etkilendiği ayrıntılı olarak konuşulur. Günde kaç fincan kahve ya da çay içildiği, enerji içecekleri, alkol ve başka maddelerle ilgili alışkanlıklar da gözden geçirilir. Daha önce yapılmadıysa elektrokardiyografi ve temel kan tetkikleri istenebilir. Panik ataklar çoğu zaman tek başına gelmez; ruh hâlindeki çökkünlük ve başka korkular da aynı görüşmede ele alınır.

Tedavi seçenekleri nelerdir?

Bilişsel davranışçı terapi: Bedensel duyumları felaket olarak yorumlama döngüsünü kırmaya odaklanır. Kişi nefesini düzenlemeyi, korkulan duyumlarla kontrollü biçimde karşılaşmayı ve kaçındığı yerlere adım adım geri dönmeyi öğrenir.

İlaçla tedavi: Atakların sıklığını azaltmak için serotonin üzerinden etki eden, alışkanlık yapmayan ilaçlar seçilir. Doz yavaş yükseltilir; çoğu kişi üçüncü dördüncü haftadan itibaren fark görür. Çabuk etki eden sakinleştiricilere ise ancak ilk günlerde, kısa bir süre için ve dozu sınırlı tutularak başvurulur.

İkisi bir arada: Ataklar çok sıksa ve kişi pek çok yerden uzak durmaya başladıysa ilaç ile terapinin aynı dönemde yürütülmesi toparlanmayı öne çeker.

Atak sırasında ne yapmalı?

1. Adını koyun. "Bu bir panik atak, geçecek" diye kendinize hatırlatın.
2. Nefesinizi yavaşlatın. Burundan dört saniyede alın, ağızdan altı saniyede verin.
3. Bedeninize tutunun. Ayaklarınızın yere bastığını, ellerinizin neye dokunduğunu fark edin.
4. Kaçmayın. Mümkünse bulunduğunuz yerde kalın; atak geçtiğinde beyniniz o yerin tehlikeli olmadığını öğrenir.

Tedavi ne kadar sürer?

Terapi çoğu zaman üç ila dört ay içinde tamamlanır. İlaç kullanılıyorsa, son ataktan sonra yaklaşık on iki ay boyunca tedaviyi sürdürmek tekrarlama olasılığını düşürür. Sürecin sonunda ulaşılmak istenen yer, atakların kesilmesinin ötesinde, kişinin vazgeçtiği vapura, markete ya da konser salonuna yeniden kaygısızca gidebilmesidir.

Yakınlarınıza ne söyleyebilirsiniz?

Panik atakları olan kişiler çoğu zaman yaşadıklarını çevrelerine anlatmaktan çekinir. Oysa yakınlarınızın atağın tehlikeli olmadığını bilmesi, sizi acil servise koşturmak yerine yanınızda sakin kalmalarını sağlar. Atak sırasında sizinle birlikte yavaş nefes almaları ve geçmesini beklemeleri yeterlidir. Sonrasında ise atağı konuşmak yerine gündelik hayata dönmek daha iyi gelir.

Sık sorulanlar