Depresyon

Depresyon, kişinin ruh hâlini, düşüncelerini, bedenini ve davranışlarını haftalarca etkileyen bir duygudurum bozukluğudur. Herkes zaman zaman üzülür, moral bozukluğu yaşar. Depresyonda ise bu hâl geçmez; sabah uyandığında içinde bir ağırlık, gün boyu süren bir isteksizlik ve geleceğe dair umutsuzluk vardır. Aşağıda depresyonla ilgili en sık sorulan soruları sırayla yanıtlıyoruz.

Depresyon nasıl anlaşılır?

Depresyon tanısı için çökkün ruh hâli ya da ilgi ve zevk kaybından en az birinin, en az iki hafta boyunca, günün büyük bölümünde sürmesi gerekir. Buna şu belirtilerin birkaçı eşlik eder:

• Uyku düzeninde bozulma: erken uyanma, uykuya dalamama ya da çok uyuma
• İştahta azalma ve kilo kaybı ya da tam tersine aşırı yeme
• Belirgin yorgunluk ve enerji düşüklüğü
• Konsantrasyon güçlüğü, unutkanlık, karar verememe
• Değersizlik ve yersiz suçluluk duyguları
• Hareketlerde ve konuşmada yavaşlama ya da huzursuzluk
• Ölüm düşünceleri ya da yaşamın anlamsız geldiği hissi

Depresyon herkeste aynı mı görünür?

Hayır. Gençlerde depresyon sıklıkla öfke ve tahammülsüzlükle, ileri yaştakilerde unutkanlık ve bedensel şikâyetlerle kendini gösterebilir. Bazı kişiler üzgün hissetmediklerini, sadece "hiçbir şey hissetmediklerini" söyler. Kimisi ise işini ve sosyal hayatını sürdürür, ama bunu büyük bir çabayla yapar; buna gülümseyen depresyon denir ve çevre tarafından fark edilmesi zordur.

Neden olur?

Depresyonun tek bir nedeni yoktur. Genetik yatkınlık, beyindeki serotonin, noradrenalin ve dopamin gibi kimyasal ileticilerin işleyişindeki değişiklikler, uzun süren stres, kayıplar, yalnızlık, ilişki sorunları, kronik ağrı ve bazı bedensel hastalıklar birlikte rol oynar. Tiroit bozuklukları, kansızlık ve bazı ilaçlar da depresyona benzer tablolar yaratabilir. Kimi zaman ise belirgin bir neden olmadan ortaya çıkar; bu, kişinin zayıflığı anlamına gelmez. Kadınlarda doğum sonrası dönem ve menopoz, her iki cinsiyette de emeklilik ve ağır bir hastalık tanısı gibi geçiş dönemleri riskin arttığı zamanlardır.

Muayenede neler yapılır?

İlk görüşmede belirtilerin ne zaman başladığı, öncesinde neler yaşandığı, günlük hayatınızı ne ölçüde etkilediği, daha önce benzer dönemler geçirip geçirmediğiniz ve ailenizde benzer öyküler olup olmadığı konuşulur. Geçmişte çok enerjik, az uykuyla idare eden ve aşırı konuşkan olduğunuz dönemler yaşanıp yaşanmadığı da sorulur; bu bilgi, depresyonun bipolar bozukluğun bir parçası olup olmadığını anlamak için önemlidir. Gerekli görülürse tiroit, B12 vitamini, D vitamini ve kan sayımı gibi tetkikler istenir.

Tedavi nasıl yapılır?

Tedavi depresyonun şiddetine ve kişinin ihtiyacına göre planlanır:

Psikoterapi: Hafif depresyonda çoğu zaman ilk seçenektir. Bilişsel davranışçı terapi olumsuz düşünce kalıplarını, davranışsal etkinleştirme ise ertelenen etkinlikleri ele alır.

İlaç tedavisi: Orta ve şiddetli depresyonda antidepresanlar kullanılır. Bu ilaçlar bağımlılık yapmaz. Etkileri genellikle iki dört hafta içinde başlar; yan etkiler çoğu zaman hafiftir ve ilk haftalarda azalır. İlaç seçiminde uyku, kilo ve cinsel işlev üzerindeki etkiler de göz önüne alınır.

Birlikte kullanım: Orta ve şiddetli tablolarda ilaç ve terapinin birlikte uygulanması iyileşmeyi hızlandırır ve kalıcı kılar.

İlaç ne zaman bırakılır?

İyileşme sağlandıktan sonra ilaca genellikle altı ila on iki ay devam edilir. Bu süre, depresyonun geri dönme riskini önemli ölçüde azaltır. Daha önce birden fazla depresyon dönemi yaşamış kişilerde tedavi daha uzun sürebilir. İlaç kendiliğinden ve aniden bırakılmamalı; doz doktorla birlikte, kademeli olarak azaltılmalıdır.

İyileşme sürecinde neler beklenir?

İlk değişiklik çoğu zaman uyku ve enerjide görülür; ruh hâli bunu biraz geriden izler. İyileşme düz bir çizgide ilerlemez; iyi günlerin arasına daha zor günler karışabilir. Bu dalgalanmalar tedavinin işe yaramadığı anlamına gelmez. Kontrol görüşmelerinde ilerleme birlikte değerlendirilir ve gerekirse plan değiştirilir.

Günlük hayatta neler iyi gelir?

• Her gün aynı saatte yatıp kalkmak
• Gün ışığında kısa yürüyüşler yapmak
• Alkolden uzak durmak
• Gününüzü küçük ve ulaşılabilir hedeflere bölmek
• Sevdiğiniz bir kişiyle düzenli olarak görüşmek

Bu adımlar tedavinin yerini tutmaz, ama iyileşmeyi destekler.

Yakınlarım nasıl destek olabilir?

En değerli destek, öğüt vermeden dinlemek ve kişinin yaşadığını küçümsememektir. "Biraz çık, gez, geçer" gibi sözler iyi niyetli olsa da kişiyi daha yalnız hissettirebilir. Muayeneye eşlik etmek, birlikte kısa bir yürüyüşe çıkmak ya da gündelik bir işi paylaşmak somut ve işe yarayan adımlardır. Ölüm düşüncelerinden söz eden birini ciddiye almak ve yardım almasına destek olmak çok önemlidir.

Sık sorulanlar