On sekiz yaşından sonra karşılaşılan ruhsal sıkıntılar, çoğu zaman hayatın en yoğun dönemine denk gelir. İş hayatı, ilişkiler, çocuk bakımı ve yaşlanan anne babalar derken kişi kendi uykusuzluğunu, kaygısını ya da isteksizliğini en sona bırakır. "Bu dönem geçince düzelirim" düşüncesiyle aylar, hatta yıllar geçebilir. Oysa yetişkinlerde görülen pek çok ruhsal rahatsızlık tedaviye iyi yanıt verir ve erken başlanan tedavi, sorunun hayatın diğer alanlarına yayılmasını önler.
İzmir Yetişkin Psikiyatrist sayfası, erişkinlerde en sık karşılaştığımız beş başlığı bir araya getiriyor. Her başlığa tıklayarak belirtileri, tanının nasıl konduğunu ve tedavi seçeneklerini ayrıntılı olarak okuyabilirsiniz.
Beş başlık, kısaca
Depresyon: Haftalarca süren çökkünlük, keyif alamama, uyku ve iştah değişiklikleri ile kendini gösterir. Terapi, ilaç ya da ikisinin birlikteliğiyle tedavi edilir.
Anksiyete ve kaygı bozuklukları: Yaygın endişe, sosyal kaygı, fobiler ve hastalık kaygısı bu başlıkta yer alır. Bedensel belirtiler çoğu zaman ön plandadır.
Panik atak: Birdenbire gelen yoğun korku dalgaları ve bunların tekrarlayacağı endişesiyle seyreder. Tedaviyle ataklar belirgin biçimde seyrekleşir.
Bipolar bozukluk: Coşku ve çöküntü dönemlerinin dönüşümlü görüldüğü uzun soluklu bir rahatsızlıktır. Düzenli tedavi ve uyku ritmi dengenin temelidir.
Erişkin dikkat eksikliği: Çocukluktan beri süren odaklanma, düzen ve erteleme sorunlarıdır. İlaç ve beceri çalışmaları birlikte yürütülür.
Hangi durumlarda görüşme planlamalı?
- Uyku düzeniniz birkaç haftadır bozuksa
- Endişe, gerginlik ya da korku gününüzün büyük kısmını kaplıyorsa
- Eskiden keyif aldığınız şeyler artık size bir şey ifade etmiyorsa
- Ruh hâlinizde sizi ya da yakınlarınızı şaşırtan iniş çıkışlar varsa
- İşlerinizi bir türlü bitiremiyor, sürekli erteliyorsanız
- Alkol ya da sakinleştirici kullanımınız artmışsa
- Yakınlarınız sizde bir değişiklik olduğunu söylüyorsa
Değerlendirme nasıl yapılır?
İlk görüşmede sizi bugün buraya getiren şikâyetlerden başlıyoruz. Ardından belirtilerin ne zaman başladığını, hangi olayların bunlara eşlik ettiğini, daha önce benzer dönemler yaşayıp yaşamadığınızı, kullandığınız ilaçları ve bedensel hastalıklarınızı soruyoruz. Ailede ruhsal rahatsızlık öyküsü, uyku ve beslenme alışkanlıkları, iş ve aile hayatınızdaki değişiklikler de değerlendirmenin parçasıdır.
Gerekli gördüğümüzde tiroit hormonları, vitamin düzeyleri ve kan sayımı gibi tetkikler istiyoruz. Belirtilerin şiddetini izleyebilmek için kısa ölçekler kullanabiliyoruz. Görüşmenin sonunda düşündüğümüz tanıyı ve nedenlerini sade bir dille anlatıyor, seçenekleri birlikte değerlendiriyoruz.
Tedavi planını birlikte kurmak
Bir tedavi planı yalnızca doğru ilacı seçmekten ibaret değildir. Çalışma saatleriniz, ailevi sorumluluklarınız, daha önce kullandığınız ilaçlarla ilgili deneyimleriniz, varsa gebelik planınız ve önceliklerinizi birlikte ele alıyoruz. İlaç önerdiğimizde ne zaman etki göstermesinin beklendiğini, hangi yan etkilerle karşılaşabileceğinizi ve ne kadar süre kullanmanız gerekebileceğini baştan anlatıyoruz. Psikoterapinin gerekli olduğu durumlarda uygun yöntemi ve terapisti birlikte belirliyoruz.
Kontrol görüşmelerinin önemi
Tedaviye başladıktan sonraki ilk haftalar, ilacın size uyup uymadığının anlaşıldığı dönemdir. Bu yüzden ilk kontrolü genellikle iki ila dört hafta sonra planlıyoruz. İyileşme başladıktan sonra kontroller seyrekleşir, ama tamamen bırakılmaz; çünkü ruhsal rahatsızlıkların önemli bir kısmında asıl risk, belirtilerin geçtiği ilk aylarda tedavinin erken bırakılmasıdır.
Yakınlarınızın katılımı
İsterseniz eşiniz ya da bir aile üyeniz görüşmelerin bir bölümüne katılabilir. Özellikle ruh hâlinde iniş çıkışların olduğu durumlarda yakınların gözlemleri tanıyı netleştirir. Bu katılım tamamen sizin onayınıza bağlıdır; sizin izniniz olmadan hiçbir bilgi kimseyle paylaşılmaz.
İş hayatı ve tedavi
Pek çok yetişkin, psikiyatrik tedavinin işini nasıl etkileyeceğinden çekinir: İlaç uyku yapar mı, rapor almam gerekir mi, iş yerim öğrenir mi? Tedavi planını yaparken iş saatlerinizi, araç kullanıp kullanmadığınızı ve yoğun dönemlerinizi dikkate alıyoruz; uyku hâli yapabilecek ilaçları akşama planlıyor, ilk haftalarda dikkat edilmesi gerekenleri baştan anlatıyoruz. Rapor ya da izin gerektiren durumlar ancak sizin isteğinizle ve ihtiyaç olduğunda gündeme gelir; muayenede konuşulanlar iş yerinizle paylaşılmaz. Çoğu kişi, doğru tedaviyle birkaç hafta içinde işine daha odaklı ve daha az yorgun döndüğünü fark eder.
Tedavi ne zaman biter?
Belirtiler geçtikten sonra tedavinin bir süre daha sürdürülmesi, özellikle depresyon ve kaygı bozukluklarında hastalığın geri dönmesini önler. Bırakma zamanı geldiğinde dozu birden kesmek yerine haftalar içinde azaltıyor ve bu dönemde kendinizi nasıl hissettiğinizi yakından izliyoruz. Gerekirse ileride bir hatırlatma görüşmesi planlıyoruz.
Psikiyatrist mi, psikolog mu?
Psikiyatrist tıp eğitimi almış bir uzman hekimdir; tanı koyar, gerektiğinde tetkik ister ve ilaç tedavisi düzenler. Psikolog ise psikolojik değerlendirme ve terapi alanında çalışır. Hafif sıkıntılarda terapi tek başına yeterli olabilirken, belirtilerin yoğun olduğu ya da ilaç tedavisinin gerekebileceği durumlarda psikiyatri değerlendirmesi önceliklidir. Çoğu zaman iki meslek birbirini tamamlar.
Sık sorulanlar
Yalnızca uykusuzluk için psikiyatriste başvurulur mu?
Evet. Uzun süren uykusuzluk tek başına bir sorun olabileceği gibi depresyon ya da kaygının ilk işareti de olabilir.
İlaç kullanmak istemiyorum, yine de gelebilir miyim?
Elbette. Değerlendirme sonunda ilaç dışı seçenekler de konuşulur ve karar birlikte verilir.
İlk görüşmeye hazırlık yapmalı mıyım?
Kullandığınız ilaçların listesini ve varsa önceki raporlarınızı getirmeniz yeterlidir.
Kontrollere ne sıklıkla gelmem gerekir?
Tedavinin başında daha sık, iyileşme oturduktan sonra daha seyrek görüşülür; takvimi birlikte belirleriz.
